lunes, 2 de diciembre de 2013
“JASUSÍN” YAL ESQUISTU
La nueite pasada miti-me nu cubil
un poucu cuntentu ya las tantas, purque ayer pu la tardequina chegou un primu de la
Rulindes que ía melitar ya ta en San Javier en Murcia, ya truxu
una culambre de vinu tintu de Jumilla que, fienda-me un rayu si nun queima nun candil si tse dan fou. Miánicas tendrá 15 gradus cumu
poucu. Na más tsapar lus primeirus papadinus del
cachu entra-tse a unu una calore pu la gorxa p'abaixu que paré que
fierves pur dientru. El casu ía que xuntámu-nus na cucina la Rulindes una muntunera de xente que dios
nus tsibre, ya pa rematá-la sacou esta
rapaza las fichuelas ya lus feisuelus, que tinía-lus ricién feitus, ya aquetsu foi un
filandón con bon xareu, muitu mechor que outras veces; cuandu quiximos axeitar un poucu l’asuntu p’aveirá-nus pal
cubil ya deitá-nus duna vez, yeran más de
las duas de la mañena ya p’ancima tábamus bien chenus tous.
El casu ía que you a altas horas de la nueite, cuandu ya escumincipiaban a cacarexar lus gatsus, espertei asina
simanimás tou esnalazau ya escaldeirau
ya cuandu cavilei un poucu di-me cuenta que yera pul estrueldu tan grande que se
uyía na nuesa corte. Nuna d'estas tsevantei-me dun blincu ya agarrei el primer
faragachu que atoupei a manu ya baxei a tou miter pal curral. Baxaba pinsandu
que siría la nuvilla que sultara el rechu que la ata al peselbe, purque esta vaca duerme atada pa que
nun se amarre cunas outras. La cundenada ta toul día turriandu. Peru non, nun
yera esu. Lus estrueldus vinían de la corte peru yera la Cachorra que taba pariendu ya cumu
la cría yera culona, la
probe vaca custaba-tse muitu esfuerzo el parir ya punía-se de pía pa chapinar pu la corte d’acó p’acutsó sin parar, ya
turriandu'l bacitu l'augua sin parar que yera lu que estroldaba.
Nos na corte de las vacas estus días nun
tinemus tsuz elétrica que queimanun-se lus plomus fai poucu; tengu que nun ratau puné-me cun etsus; nu currietsu lus gochus sí la hai, ya pu
las nueites cuando tine-mus que baxar a faer algu a la corte, tsevamus cun nos un candil
de carburu u farol que atsume bien. Traigu
estu aiquí a cuentu purque cuandu you yera un murriacu, agüechaba-se a muita xente pul camín nas nueites del utueno ya hivernu chapinandu cunu farol d’aceite na manu. L’aceite ía un dicir,
purque el que chaba-mus al farol yera el que taba ya negru del tou requeimau, fartu de
freir cousas, que nun valía pa nada, peru asina ya tou l’aceite afurraba-se
muitu ya subraba pouca. Muita xente tuvía taba acostumbrada a pasar fame cumu nus
tiempus del racionamientu que nus daban poucas cousas ya cuntadas. Nos en casa, faiamus casi tou’l anu el pote ya lus fritus cunas untazas de la manteiga del gochu dirritida. Pa queimar nu farol había outra cousa que se chamaba esquistu que yeran lus recuelus del pitróleu.
Yera malo abondu, solu valía pa achumar, asina gulía a dimonius aquetxa puxarda, ya p'ancima mientras queimaba sultaba muitu fumu. Cumu gulieras aquetsu muitu ratu,
espués dulíate la testa que paecía que
se te tsevantaba la capietsa’l celebru.
Agora, nestus tiempos mudernus, ya
nun se agüecha a naide pulus carreirus de lus pueblus cunu farol u candil na
manu. Tan solu cuando chega esa tuntiría pul mes de nuviembre del Halloween, onde
lus rapacinus andan cunus calabazones cun velas dientru. Astoncias alcuerdu-me
d’aquetsus anus cuando andaban las
viechas nu hivernu todas amaturridas ya tapadas cunus mantietsus negrus de tsana pul camín cunu candil u farol na
manu. Miánicas si te alcuntrabas cun alguna detsas pulus calechones estreitus, entrábate tal tserza que escumenzabas a puné-te
tsarizudu ya ritsare lus caniles que dios nus tsibre. Cumu si agüecharas al
tsobo. Aquetsa viechas, miánicas paecian las mesmas ánimas del purgatoriu en pena.
Nos agora el farol tinemus-lu tou
esfarrapau ya abotsau del tou de caenus al suelu muitas veces ya tamién de datses nus
bréfites a las vacas cuandu nun tan quietas pa muñí-las u nun paran de escurnixar las
peselberas. Cumu agora ya nun hai esquistu, al farol puximus-tse un vela, peru da lu
mesmu, nun atsumaba casi nada. Loutru
sábadu cuandu baxei a Cangas cumprei una linternina piquena muitu guapa, que
tsieva muitas bumbillucas desas blanquinas que tses chaman leds. El casu ía que atsuma una
txuz clara muitu bona ya cumu ocupa poucu, axeita-me cumu dios pa guarda-la nu
bolsu. You nicisitu-la muitu, subre tou
pa volver del chigre pu las
nueites que, anque chegue un poucu atsumau, nun me sobra nada, ya tamién pa atsumá-tse
a la Rulindes si tien que ir pula nueite al hórreu que chama-me ya you voy detrás detsa cumun curdeiru purque cuandu ta arriba de
las escaleras, nu curredor, tien que dublá-se pa miter la chave na pechadura, astoncias you atsumu-tse bien pa
debaixu las sayas y'agüechu-tse lus cadriles hasta rriba. Etsa, debe da-se
cuenta de sobra, peru nun gurguta ni parula la muy xustrona; fai-se que aflana pulu cuesta que ta l'ascalera peru catsa la bouca cumu una afugada.
Esta demoniu de rapaza tien muita
custume de andar na nueite a uscuras pul camín cumu si fora la rapiega. Hai
veces que nun la agüechas hasta que te
atoupas cun etsa de fucicus. Esu ía lu que etsa quier. Una de las mucheres viechas del
pueblu, que tuvu muitus anus pa la Argentina, diz que ta feita una bona atorranta.
Ya que anda asina, casi a tientas pula nueite, pa alcuntrá-se cun algún rapazón que la abarque bien ya la rebinque bien
rebincada. Ya sirá verdá. El casu ía que cumigu nun quier sabere nada del asuntu
la cundenada. Na más fae que partsar muitu ya de vez en cuandu da-me algunus garfaus
d’ablanas u castañas.
Pae-me a min que tendrei que axeitá-me un pocu más el tipu pa ser más paraxismeiru, ya baxar más a
minudu a la Vitsa pu las nueites, pa ver
si alcuentru alguna peirona u xustrón del tiempo miou, desas que tan la nueti entera pu
lus pubs esus, pa ver si puedu curtexar algu. Purque cumu siga asina la cousa muitu tiempu más, miánicas va ulvidase-me hasta cúmu se fae.
Ya cun esu alon, rapaces.
domingo, 1 de diciembre de 2013
sábado, 30 de noviembre de 2013
viernes, 29 de noviembre de 2013
“JESUSÍN” QUIER AVEIRÁ-SE A “XUANÍN”
Loutru día taba you nu chigre del
miou pueblu tumandu unus papadinus de vinín, ya asina simanimás, de ripente, arrimouse-me
un rapazón cun pinta de melandrín, tou esmalafatau, cunas nizas todas esgadechadas, asina cumu las chevu you, ya dixu-me, ois tú: ¿tú nun yes Jesusín el Pelgar, oh? You quidei un
poucu trespeitau, peru cuntestei-tse escapau que sí, que yera el mesmu.
Astoncias este magüetu de rapaz dixu-me que él tamién tuviera unus anus cunus
flairones de Corias, peru que a mi cunecíame de muitu espués, de cuandu nus chamá-nun de la Caxa de Reclutas
de Pravia pa tallá-nus. Aquetsu foi pul anu 66 ya dixu-me que tuvieramus que
faer nueti atsí, en Pravia ya tou, purque nun tiníamus en que vulver pa Cangas.
Ya quel xergón del camastro ou durmimus yera de fuecha de maíz ya que nun
pigá-mus güechu en toa la nueite pul ruxidoiru que faían las fuechas unas
contra las outras al muvé-nus. Ya que pu la mañena bien ceu, al risc’al día,
tábamus que nus reventaba la vixiriga de ganas de mixar ya mixá-mus pal camín
desde un curredor que tinía la pensión. Peru agüechounus una mucher que taba
findiendu tseña baxu l´horreu ya chamounus de tou ya amenazounus con un bardocho que tinía na manu. You de tou esu ya apenas m’alcurdaba.
Este rapazón que nun sei bien cumu se chama, peru dixu-me que tse dicían Manulu na sua casa, cuntou-me que tien viniu cunu
sou pai muitas veces aiquí al miou pueblu cunas gochas al burrón, ya cun una
nuvilla culona muitu guapa al toro varias veces, purque
nun quedaba preñada, nun agarraba. La cousa foi que nun cuincidiu d'agüechá-me pul pueblu. Tan solu una vez intrugou pur mín
a una mucher viecha ya dixu-tse que you nun andaba pur atsí, que taba emputeciu
pu las Canarias, que tinía p’atsí una
peirona alemana muitu más viecha que you, peru cun muitus cuartus, ya que nun salía datsí, de cun etsa; ya yera
virdá.
La cousa foi que, poucu a poucu, entre
datse a la parpayuela lus dous, yal xarru tamién, fixuse-nus de nueite ya cuandu quisimos ricurdar tiníamus tsapadas
dous pucheras de vinín de cuartillu cada
una. El casu ía que prestou-me muitu esi ratau que pasei cun este rapazón. Paeme
que tien que vulver pal mes de xineiru a capar lus gurinus, ya astoncianas pudemus entamar
de novo la fala cunu pucheiru de vinu al pía.
Cuandu ya taba a puntu de fuxir
este rapaz, mientras atoupaba las madreñas que las deixara fora nu camín purque
yera nueite pechada ya taba uscuru cumu la bouca’l tsobo, alcurdouse de Xuanín ya dixu-me si you cunecía a un tal “Xuanín” de Corias. Que tse
cuntaran loutru día que agora salía muitu nu blog de lus rapaces del cunventu
de Corias, ya que él pinsara si yera you. You cuntestei-tse que non, que nun sabía nada
de quien yera ese nenu que salía na muxiganga esa, peru que na más chegar a casa intrugabatse-lu a la
Rulindes pa que etsa lu agüechara nu
blog ya me lu dixera. Ya asina foi. Na más que acabei de muñir las vacas apaeciu
pu la corte la Rulindes toda esnalazada,
pula surriada d’augua que taba cayendu fora, ya cunteitse-lu. Etsa dixu-me que sí, que
tsevaba unus cuantus días saliendu nu blog un dibuxu dun flairón que chapinaba pul
camín xuntu a un rapacín piquenu, que tsieva al pía cunus tsibrus baxul brazu,
ya que dibía de tar atsí cun etsus,
cunus flairones, ya que esti nenu intrugaba-tse a cada poucu al flairón cousas un tantu
cumprumitidas que enxamás se las fixera naide.
La Rulindes la condenada, cumu ta
feita una bona peirona, escapau pinsou quel rapacín ese iba a intruga-tse al flaire cousas sobre’l asuntu de las mucheres,
ya si chapar cunas nenas de piquenus yera picau u non. Peru cumu viu que nun
tse intrugaba nada desu, sinón de
cousas cun más mexunxe filusóficu,
nun tse gustou muitu, ya pur esu catsou la bouca cumu una afugada ya nun me dixu nada.
A min na más que me lu dixu esti
rapaz, Manulu, picou-me muitu la curiosidá de saber lu que yera esu, ya dixi-tse a la
Rulindes que namás que espachara na corte ya tsapara las papas cun tseite, que me chegaba hasta la sua casa pa agüechar nel sou urdenador
cúmu yera esu del Xuanín. Na más entrar na cucina enseñoume-lu, ya cuando lu tseí
gustou-me muitu. Miánicas que sí. El dibuxu ta muitu bien feitu ya lu que
farfochan el nenu yal flairón entre etsus, tamién; ta muitu bien. Itrás de tou estu paeme que ta
un rapaz que ía el que fae lus dibuxus, que se chama Lunginus, que you nun sei bien
quien ía. Debe ser muitu más piquenu que you, purque de lus anus del convento nun m’alcuerdo del.
You al flairón ese del dibuxu
intrugaria-tse algu asina cumu: ¿Pur qué nun tienen agora ama lus curas, gustandu-tses
cumu tses gustan las mucheres; subre tou, las que tan casadas?
Ya cun esu alon, rapaces.
“Jesusín” el Pelgar
jueves, 28 de noviembre de 2013
martes, 26 de noviembre de 2013
lunes, 25 de noviembre de 2013
Suscribirse a:
Entradas (Atom)



.jpg)



